Ngày 4/7, ba tin tức AI đáng chú ý bao gồm: OpenAI đề xuất trao 5% cổ phần cho chính phủ Mỹ theo mô hình quỹ tài sản công; Anthropic lần đầu bàn chuyện tự làm chip AI, đàm phán sơ bộ với Samsung; và Liên Hợp Quốc ra mắt Ủy ban AI for Good toàn cầu. Cả ba đều cho thấy AI đang vượt ra khỏi phạm vi sản phẩm và bắt đầu định hình lại cấu trúc tài chính, phần cứng và quản trị toàn cầu.
1. OpenAI đề xuất nhường 5% cổ phần cho chính phủ Mỹ
OpenAI đang thảo luận với chính quyền Trump về khả năng trao 5% cổ phần công ty cho chính phủ Mỹ, trị giá khoảng 42,6 tỷ USD dựa trên mức định giá 852 tỷ USD (theo vòng gọi vốn tháng 3). CEO Sam Altman lập luận đây là cách hiệu quả để phân phối lợi ích kinh tế từ AI đến công chúng, thay vì chỉ tập trung vào một nhóm cổ đông nhỏ.
Mô hình đề xuất hoạt động theo nguyên tắc Alaska Permanent Fund: một quỹ tài sản công nắm cổ phần tại các lab AI hàng đầu rồi trả cổ tức hàng năm cho người dân. Altman muốn áp dụng mô hình này cho toàn bộ các lab AI dẫn đầu tại Mỹ, bao gồm Anthropic, Google và Meta, mỗi công ty đóng góp 5% cổ phần vào quỹ chung, dù đến nay chưa công ty nào trong số này tỏ ý sẽ tham gia.
Đề xuất xuất hiện chỉ vài ngày sau khi Washington yêu cầu OpenAI hoãn ra mắt GPT-5.6, cho thấy đây không đơn thuần là thiện chí mà là một động thái có tính toán. Các cuộc thảo luận vẫn ở giai đoạn sơ bộ, và theo Financial Times, việc triển khai có thể cần một đạo luật riêng của Quốc hội. Altman được cho là đã nêu ý tưởng với Tổng thống Trump, Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick và Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent, đồng thời trao đổi với Thượng nghị sĩ Bernie Sanders, cho thấy nỗ lực tìm sự ủng hộ từ cả hai đảng Dân chủ và Cộng hoà.
Với những ai theo dõi AI từ góc độ chính sách và doanh nghiệp: nếu chính phủ Mỹ trở thành cổ đông của các lab AI lớn, nhiều khả năng áp lực về minh bạch, an toàn và tiêu chuẩn hoạt động sẽ tăng lên đáng kể. Và nếu mô hình này thành hình trên toàn ngành, đây sẽ là một trong những thay đổi cấu trúc lớn nhất mà ngành AI từng chứng kiến.
Nguồn: Bloomberg / Tom’s Hardware
Ghi chú thuật ngữ
- Alaska Permanent Fund: Quỹ tài sản công của bang Alaska (Mỹ), trả cổ tức hàng năm cho cư dân từ lợi nhuận khai thác dầu mỏ. OpenAI đề xuất áp dụng mô hình tương tự, nhưng nguồn lợi nhuận đến từ AI thay vì dầu mỏ.
2. Anthropic thảo luận với Samsung để tự phát triển chip AI
Anthropic đang đàm phán sơ bộ với Samsung Electronics về khả năng sản xuất chip AI tùy chỉnh đầu tiên của mình, theo The Information ngày 2/7/2026. Đây là lần đầu Anthropic tính chuyện tự làm chip; trước nay công ty hoàn toàn dựa vào chip thuê từ Amazon (Trainium), Google (TPU) và Nvidia. Cuộc đua phần cứng cũng đã có sự tham gia của OpenAI, vốn vừa ra mắt chip inference Jalapeño hợp tác cùng Broadcom hồi tháng 6/2026.
Động lực đằng sau quyết định này khá rõ ràng: Nvidia hiện kiểm soát khoảng 74% thị trường chip AI, một thị phần đủ khiến các lab muốn tự chủ hơn về phần cứng. Anthropic đang xem xét quy trình sản xuất 2nm (SF2) và công nghệ đóng gói tiên tiến của Samsung. Được biết, Samsung là một trong các nhà đầu tư chiến lược vào vòng gọi vốn 65 tỷ USD của Anthropic hồi tháng 5, và là bên duy nhất trong nhóm đó đang vận hành nhà máy đúc chip riêng.
Dự án vẫn còn rất sơ bộ: Anthropic chưa xác định chip sẽ làm gì, mạnh đến đâu hay tích hợp vào máy chủ theo cách nào. Samsung cũng không phải lựa chọn duy nhất, Anthropic đồng thời trao đổi với Microsoft và startup Fractile của Anh về phát triển chip. Công ty gần đây tuyển Clive Chan, người từng thuộc nhóm thiết kế chip tại OpenAI, một tín hiệu cho thấy ý định xây dựng năng lực phần cứng nội bộ của hãng.
Thông tin này được đưa ra trong bối cảnh dự án chip inference giữa Samsung và OpenAI trước đó đã bị đình trệ do bất đồng chiến lược hồi giữa năm 2026, tới mức CEO OpenAI hủy chuyến thăm Hàn Quốc. Với Samsung, giành được một khách hàng AI lớn sẽ là bằng chứng cho thấy mảng đúc chip của hãng đủ sức cạnh tranh với TSMC. Cạnh tranh trên mặt trận phần cứng AI không còn là chuyện riêng của các hãng chip, mà đang trở thành ưu tiên của chính các lab AI lớn.
Nguồn: TechCrunch / TheStreet / SamMobile
Ghi chú thuật ngữ
- SF2 (Samsung 2nm): Quy trình sản xuất chip thế hệ mới nhất của Samsung, tích hợp nhiều transistor hơn trong cùng diện tích và tiêu thụ điện năng thấp hơn so với thế hệ 3nm.
- Inference: Giai đoạn chạy mô hình AI đã huấn luyện để xử lý yêu cầu thực tế, phân biệt với quá trình huấn luyện (training) thường tốn nhiều tài nguyên hơn.
- TSMC: Tập đoàn Đài Loan chuyên gia công sản xuất chip theo hợp đồng, hiện là xưởng đúc chip lớn nhất và dẫn đầu thế giới, cũng là đối thủ chính của mảng đúc chip Samsung.
3. Liên Hợp Quốc ra mắt Ủy ban AI for Good toàn cầu
Ngày 1/7/2026, Liên Hợp Quốc cùng Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU) công bố Ủy ban AI for Good toàn cầu, quy tụ lãnh đạo các nước, CEO công nghệ và lãnh đạo các cơ quan LHQ.
Ủy ban do Tổng thống Rwanda Paul Kagame và CEO Salesforce Marc Benioff đồng chủ trì. Thành viên gồm Tổng thư ký ITU Doreen Bogdan-Martin, CEO Amazon Andy Jassy, Chủ tịch Microsoft Brad Smith, CEO Nvidia Jensen Huang, đồng sáng lập Anthropic Jack Clark, đồng sáng lập Cohere Aidan Gomez, cùng đại diện từ Estonia, Kazakhstan, Namibia, Saudi Arabia, Singapore và Nigeria. Theo Benioff, phiên họp đầu tiên sẽ tập trung vào củng cố hạ tầng AI; thúc đẩy AI trong y tế, giáo dục, an ninh lương thực và ứng phó thảm họa; cùng bảo đảm niềm tin và an toàn. Một mục tiêu cụ thể là đưa AI đến 2,2 tỷ người hiện chưa có internet.
Ý nghĩa lớn nhất của thông tin này nằm ở thời điểm sau công bố. Ủy ban sẽ ngay lập tức họp lần đầu ngày 8/7 tại Geneva, trong khuôn khổ Hội nghị AI for Good của ITU và ngay sau Đối thoại toàn cầu về quản trị AI của LHQ (6-7/7). Sự dồn dập này phản ánh áp lực ngày càng lớn để các quốc gia tìm tiếng nói chung về quản trị AI (AI governance), trong bối cảnh các nước vẫn còn cách xa nhau về cách tiếp cận.
Nguồn: Axios
Ghi chú thuật ngữ
- ITU: Liên minh Viễn thông Quốc tế, cơ quan chuyên ngành của LHQ phụ trách tiêu chuẩn công nghệ thông tin và viễn thông toàn cầu.
- AI governance: Quản trị AI, tập hợp các quy tắc, tiêu chuẩn và cơ chế giám sát nhằm đảm bảo AI phát triển có trách nhiệm và minh bạch.
Bài viết của đội ngũ ZTO Labs, chuyên đào tạo và nghiên cứu AI tại Việt Nam.
