Ngày 31/07, ba tin tức AI đáng chú ý bao gồm: OpenAI mở cửa cho 100.000 nhà khoa học trên toàn cầu với cam kết 250 triệu USD hỗ trợ nghiên cứu, Google DeepMind ra mắt Gemini Robotics 2 với khả năng điều khiển robot từ đầu đến chân, và Ủy ban châu Âu khởi động đợt thầu cho 7 siêu nhà máy AI với tổng vốn đến 30 tỷ Euro.
1. OpenAI mở quyền truy cập AI cho 100.000 nhà khoa học
Ngày 29/7, OpenAI ra mắt chương trình cung cấp miễn phí quyền truy cập các công cụ AI cho giới nghiên cứu học thuật trên toàn thế giới. Giai đoạn đầu sẽ dành cho 10.000 nhà nghiên cứu tại các trường đại học được lựa chọn, trước khi mở rộng lên 100.000 người vào năm 2027, với tổng cam kết tài chính hơn 250 triệu USD.
Mỗi người tham gia được cấp một năm quyền truy cập miễn phí, tương đương gói ChatGPT Pro trị giá 200 USD/tháng, bao gồm quyền sử dụng các frontier model trên ChatGPT, ChatGPT Work và Codex. Gói này cũng đi kèm quyền truy cập deep research mở rộng, hạn mức sử dụng cao hơn, context window lớn hơn và hơn 75 kỹ năng chuyên biệt cho các lĩnh vực khoa học đời sống. Theo OpenAI, dữ liệu nghiên cứu sẽ không được sử dụng để huấn luyện mô hình theo mặc định. Mỗi nhà nghiên cứu còn có thể mời thêm tối đa bốn cộng sự từ cùng cơ sở tham gia chương trình.
Với ngân sách hơn 250 triệu USD trong hai năm, đây không đơn thuần là một chương trình hỗ trợ học thuật. OpenAI đang đặt cược vào việc đưa các công cụ AI tiên tiến vào quy trình nghiên cứu ở quy mô lớn, qua đó có thể định hình cách cộng đồng khoa học sử dụng và phụ thuộc vào các nền tảng AI trong dài hạn. Rào cản chi phí để tiếp cận frontier model vẫn là vấn đề thực tế đối với nhiều trường đại học, đặc biệt tại các thị trường đang phát triển.
Với các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên tại Việt Nam, chương trình này mở ra một cơ hội đáng chú ý nếu các cơ sở trong nước đáp ứng điều kiện tham gia. Khi quyền truy cập vào các mô hình AI tiên tiến được cung cấp miễn phí, chi phí có thể không còn là rào cản lớn nhất đối với việc thử nghiệm và tích hợp AI vào quy trình nghiên cứu.
Nguồn: OpenAI
Ghi chú thuật ngữ
- Frontier model: Mô hình AI ở mức tiên tiến nhất hiện tại, vượt trội hơn hẳn so với các phiên bản phổ biến hơn trên thị trường.
- ChatGPT Work: Phiên bản ChatGPT dành cho môi trường làm việc chuyên nghiệp, với bảo mật dữ liệu nâng cao và không dùng dữ liệu để huấn luyện.
- Codex: Công cụ AI của OpenAI chuyên hỗ trợ viết mã nguồn và tự động hóa quy trình kỹ thuật.
2. Gemini Robotics 2: AI lần đầu hướng tới điều khiển robot từ đầu đến chân
Ngày 30/7, Google DeepMind công bố Gemini Robotics 2, bộ ba mô hình AI đánh dấu một bước tiến trong điều khiển robot: thay vì chỉ xử lý các thao tác ở phần thân trên, hệ thống hướng tới khả năng điều khiển robot toàn thân, từ bàn chân đến ngón tay.
Bộ mô hình gồm ba thành phần. Mô hình VLA (Vision-Language-Action), kết hợp thị giác, ngôn ngữ và hành động, được thiết kế để điều khiển humanoid trên toàn bộ cơ thể. ER 2 (Embodied Reasoning) đảm nhiệm khả năng lập kế hoạch nhiều bước và phối hợp nhiều robot. Biến thể dành cho triển khai trên thiết bị có khả năng thích nghi với các loại robot mới chỉ trong vài giờ. Hiện ER 2 đã được mở truy cập công khai, trong khi hai mô hình còn lại vẫn được cung cấp trong phạm vi kiểm soát.
Đáng chú ý, chỉ với một checkpoint, hệ thống có thể điều khiển Apollo 2 với hai loại tay khác nhau cũng như Franka Duo gripper mà không cần huấn luyện lại. Điều này mở ra khả năng phát triển phần mềm robot có thể được triển khai trên nhiều cấu hình phần cứng, thay vì phải xây dựng hoặc huấn luyện lại mô hình cho từng loại robot.
Các màn trình diễn hiện tại cho thấy robot có thể thực hiện những tác vụ đời thường như dùng chổi hót rác, vặn bóng đèn hay buộc túi rác. Những khả năng này vẫn còn khoảng cách đáng kể so với việc triển khai robot AI ổn định trong môi trường thực tế.
Tuy nhiên, điểm đáng chú ý nằm ở khả năng một mô hình có thể hoạt động trên nhiều nền tảng phần cứng khác nhau. Nếu tiếp tục được cải thiện, cách tiếp cận này có thể giúp giảm đáng kể chi phí phát triển và huấn luyện riêng cho từng loại robot — một trong những bước quan trọng để đưa robot AI từ phòng thí nghiệm ra quy mô thực tế.
Nguồn: Google DeepMind
Ghi chú thuật ngữ
- VLA (Vision-Language-Action model): Mô hình kết hợp khả năng nhìn, hiểu ngôn ngữ và ra lệnh hành động, giúp robot nhận và thực hiện chỉ dẫn trong môi trường thực.
- ER 2 (Embodied Reasoning 2): Mô hình lý luận thể hiện thế hệ hai, chuyên xử lý lập kế hoạch nhiều bước và điều phối nhiều robot làm việc cùng nhau.
- Humanoid: Robot có hình dạng tương tự con người, với hai tay, hai chân và khả năng di chuyển đứng thẳng.
- Checkpoint: Bản lưu trạng thái mô hình AI tại một thời điểm cụ thể, dùng để triển khai hoặc tiếp tục huấn luyện.
3. EU rót €10 tỷ vào 7 siêu nhà máy AI
Ngày 30/7, Ủy ban châu Âu chính thức mở đợt thầu xây dựng bảy AI Gigafactory — các trung tâm tính toán quy mô lớn kết hợp chip AI, phần mềm, điện toán đám mây và hạ tầng mạng tốc độ cao. Gói tài trợ công trị giá 10 tỷ Euro (khoảng 11,5 tỷ USD) được kỳ vọng thu hút thêm ít nhất 20 tỷ Euro vốn đầu tư tư nhân, nâng tổng quy mô đầu tư tiềm năng lên €30 tỷ.
Số lượng nhà máy được nâng từ 5 lên 7 so với kế hoạch ban đầu. AMD, Nvidia và Qualcomm đã ký thư cam kết cung cấp chip cho các dự án tham gia đấu thầu. Hạn nộp hồ sơ là ngày 12/11/2026, kết quả dự kiến được công bố vào đầu năm 2027. Các cơ sở được kỳ vọng đi vào hoạt động trong vòng 18 tháng kể từ khi ký hợp đồng.
Tuy nhiên, một câu hỏi lớn vẫn còn bỏ ngỏ: liệu khoản đầu tư 10 tỷ Euro vào hạ tầng tính toán có thực sự tạo ra lợi thế cạnh tranh AI tương xứng? Tranh luận này càng đáng chú ý khi DeepSeek từng công bố chi phí khoảng 5,2 triệu USD để huấn luyện một mô hình cạnh tranh, trong khi nhiều công ty AI khác đang chi hàng tỷ USD cho hạ tầng và đào tạo mô hình.
Dù hiệu quả đầu tư cuối cùng vẫn cần thời gian để kiểm chứng, động thái của EU cho thấy một điều rõ ràng: các chính phủ đang ngày càng xem năng lực tính toán AI là một loại hạ tầng chiến lược, có vai trò tương tự những hạ tầng thiết yếu như điện và mạng lưới giao thông.
Với doanh nghiệp Việt Nam theo dõi xu hướng đầu tư AI toàn cầu, đây là một tín hiệu đáng chú ý. Cuộc đua AI đang mở rộng từ việc phát triển mô hình sang xây dựng năng lực tính toán ở quy mô quốc gia và khu vực — và châu Âu đang bắt đầu đặt cược lớn vào cuộc chơi này.
Nguồn: Bloomberg
Ghi chú thuật ngữ
- AI Gigafactory: Trung tâm tính toán siêu lớn dành cho huấn luyện và vận hành mô hình AI, tích hợp chip AI, phần mềm và hạ tầng kết nối cao tốc.
Bài viết của đội ngũ ZTO Labs, chuyên đào tạo và nghiên cứu AI tại Việt Nam.
