Ngày 1/7, hai tin tức AI đáng chú ý bao gồm: Deloitte cảnh báo nội bộ rằng mô hình tư vấn tính theo giờ sẽ co lại thành “mảnh vụn” vào năm 2035, và một nghiên cứu trên 21.559 doanh nghiệp Mỹ cho thấy doanh nghiệp đầu tư mạnh vào AI lại tuyển dụng nhiều hơn. Hai tin tức nhìn AI tác động việc làm từ hai góc khác nhau, nhưng cùng dẫn về một điểm: chiến lược triển khai AI của từng tổ chức, chứ không phải bản thân AI, mới là yếu tố quyết định.
1. Deloitte cho nhân viên xem biểu đồ cảnh báo: mô hình tính giờ tư vấn sẽ chỉ là “mảnh vụn” vào 2035
Wall Street Journal tiết lộ nội dung một buổi trình bày nội bộ của Deloitte đã khiến chính các nhân viên tư vấn của hãng lo ngại.
Jason Manstof, lãnh đạo bộ phận tư vấn khu vực công của Deloitte tại Mỹ, trình chiếu một biểu đồ dự báo rằng công việc tư vấn tính theo giờ lao động sẽ chỉ còn chiếm một phần rất nhỏ trong tổng thị trường vào năm 2035, trong khi AI agent được dự đoán chiếm phần lớn thị trường dịch vụ chuyên nghiệp đang mở rộng. Phản ứng của một nhân viên Deloitte nói lên tất cả: “Họ rõ là đang ám chỉ mô hình kiếm tiền theo giờ của chúng tôi coi như tàn đời. Chúng tôi đang bị robot thay thế.”
Để ứng phó, ngành tư vấn đang thử chuyển sang định giá cố định theo gói và định giá theo kết quả (outcome-based pricing). Đây cũng là hướng đi mà McKinsey và Boston Consulting Group đang đẩy mạnh: hơn 30% doanh thu toàn cầu của McKinsey hiện đến từ mô hình gắn với kết quả. Nhưng việc từ bỏ cách tính theo giờ không hề dễ dàng, khi dự án kéo dài hơn dự kiến thì hãng tư vấn phải tự gánh chi phí, còn dòng tiền trở nên khó dự đoán. Về phần mình, Deloitte cho biết đang “đầu tư đáng kể để dẫn dắt sự chuyển dịch của AI hỗ trợ con người dịch chuyển”.
Ý nghĩa lớn nhất không nằm ở câu chuyện nội bộ của một hãng, mà ở phạm vi ảnh hưởng: mọi dịch vụ chuyên nghiệp tính phí theo giờ, từ luật, kế toán, tư vấn quản lý đến các công ty marketing, đều đứng trước cùng một câu hỏi: khi AI đảm nhận phần lớn việc phân tích và soạn thảo, khách hàng có còn sẵn sàng trả theo giờ nữa không?
Nguồn: The Decoder
Ghi chú thuật ngữ
- Outcome-based pricing: Mô hình định giá gắn với kết quả cụ thể của dự án, thay vì số giờ làm việc.
2. Dữ liệu từ 21.559 doanh nghiệp: đầu tư mạnh vào AI, nhân sự tăng 10,2%
Trong khi nhiều người lo ngại AI sẽ xóa sổ việc làm, một nghiên cứu mới từ Ramp Economics Lab và Revelio Labs (công ty dữ liệu nhân sự) lại cho thấy bức tranh phức tạp hơn nhiều.
Nhóm nghiên cứu theo dõi 21.559 công ty Mỹ từ tháng 1/2021 đến tháng 2/2026, ghép dữ liệu chi tiêu AI trên thẻ và hóa đơn doanh nghiệp Ramp với hồ sơ nhân sự từ Revelio Labs. Kết quả nổi bật: nhóm high-intensity AI adopters, tức những doanh nghiệp chi mạnh nhất cho AI (trung bình khoảng 30 USD/nhân viên/tháng trong 3 tháng đầu, thuộc nhóm 1/3 chi nhiều nhất), tăng tổng nhân sự 10,2% trong hai năm sau khi triển khai. Nhân sự cấp đầu vào (entry-level) còn tăng 12%, ngược với lo ngại rằng AI sẽ xóa sổ vị trí junior. Mức tăng trải đều ở nhiều bộ phận: kỹ thuật, kinh doanh, hành chính lẫn chăm sóc khách hàng.
Ngược lại, doanh nghiệp dùng thử AI ở mức hạn chế không ghi nhận thay đổi đáng kể nào về nhân sự. Bản thân nhóm tác giả cũng lưu ý dữ liệu này thiên về các công ty công nghệ, thiên về lao động tri thức và nhiều công ty được quỹ đầu tư mạo hiểm rót vốn. Vì vậy nghiên cứu này “không chứng minh AI tạo việc làm ở mọi nơi”, mà chỉ phản bác dự báo AI sẽ gây mất việc trên diện rộng.
Câu hỏi thực sự không phải là “AI có thay thế người không?” mà là “doanh nghiệp đó đầu tư vào AI như thế nào?” Khoảng cách đang mở rộng giữa những doanh nghiệp có đủ nguồn lực để biến AI thành lợi thế thực và những tổ chức còn mắc kẹt ở giai đoạn thử nghiệm.
Báo cáo này được đưa ra trong bối cảnh cho đến hết tháng 5/2026, đã có 90.000 vị trí tại các công ty Mỹ bị cắt giảm có liên quan đến AI. Một số dự báo cho rằng 15% việc làm tại Mỹ có thể bị loại bỏ trong 5 năm tới. Tuy nhiên, như nghiên cứu Ramp cho thấy, ở những nơi đầu tư nghiêm túc vào AI, nhân sự lại tăng chứ không giảm.
Nguồn: TechCrunch / Ramp Economics Lab
Ghi chú thuật ngữ
- High-intensity AI adopters: Nhóm doanh nghiệp chi mạnh cho AI nhất, thuộc nhóm 1/3 dẫn đầu về mức chi trên mỗi nhân viên trong 3 tháng đầu triển khai (trung bình khoảng 30 USD/nhân viên/tháng); đây là ngưỡng phân biệt đầu tư thực chất với dùng thử đại trà.
Bài viết của đội ngũ ZTO Labs, chuyên đào tạo và nghiên cứu AI tại Việt Nam.
