Ngày 18/6, ba tin tức AI đáng chú ý bao gồm: thượng đỉnh G7 bàn về quyền kiểm soát mô hình AI của Mỹ, khảo sát Pew Research cho thấy niềm tin của người Mỹ vào AI ở mức thấp, và Bộ Tư pháp Mỹ viện lý do an ninh quốc gia để bảo vệ hạ tầng của xAI. Cả ba tin tức đều tập trung vào câu chuyện chủ quyền AI: ai kiểm soát quyền tiếp cận, ai còn tin tưởng AI, và hạ tầng AI đang phục vụ mục tiêu gì.
1. Thế giới muốn AI của Mỹ, nhưng không muốn Mỹ có quyền ngắt truy cập bất cứ lúc nào
Ngày 17/6, tại thượng đỉnh G7 (nhóm bảy nền kinh tế phát triển hàng đầu), Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đưa ra cảnh báo trong bữa trưa với các lãnh đạo G7 và các công ty AI lớn: nếu Mỹ có thể “tắt công tắc từ ngày này sang ngày khác”, điều đó sẽ gây hại cho kinh tế các quốc gia châu Âu và cũng gây hại cho chính các công ty AI Mỹ. Theo nguồn tin, dự bữa trưa có Dario Amodei (CEO Anthropic), Sam Altman (CEO OpenAI) và Tổng thống Donald Trump. Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi, lãnh đạo khách mời tại thượng đỉnh, đồng quan điểm, nhấn mạnh các quốc gia dân chủ cần có quyền tiếp cận không bị hạn chế với mô hình AI tiên tiến để bảo vệ hạ tầng trọng yếu.
Thông tin này được đưa ra trong bối cảnh chính quyền Trump vừa yêu cầu Anthropic chặn toàn bộ người dùng nước ngoài sử dụng Fable 5 và Mythos 5, hai mô hình mới nhất của hãng, với lý do an ninh quốc gia. Sắc lệnh này được đưa ra sau khi Amazon báo cho Nhà Trắng rằng một số biện pháp bảo vệ an toàn của mô hình có thể bị vượt qua. Đáng chú ý, các chuyên gia an ninh mạng phản biện rằng những năng lực AI bị coi là rủi ro an ninh mà chính phủ viện dẫn cũng có ở các mô hình đang được cung cấp tự do, kể cả của OpenAI, nhưng chỉ có mô hình của Anthropic bị đóng băng.
Sự tập trung chú ý không nằm ở lệnh chặn xuất khẩu mô hình của Mỹ, mà ở đề xuất đang hình thành tại G7: một khuôn khổ “đối tác tin cậy” cho phép các quốc gia ngoài Mỹ tiếp cận mô hình AI tiên tiến của Anthropic và OpenAI mà không phụ thuộc vào quyết định đơn phương từ Washington. Điều kiện kèm theo là các đối tác phải dùng mô hình để phát triển năng lực phòng vệ mạnh hơn trước các đối thủ như Trung Quốc.
Với các quốc gia nằm ngoài nhóm này, rủi ro về tính liên tục trong tiếp cận AI không còn là giả thuyết. Theo góc nhìn của ZTO Labs, đây là thông tin các doanh nghiệp Đông Nam Á đang xây dựng trên nền API của Anthropic hay OpenAI cần cân nhắc nghiêm túc.
Nguồn: TechCrunch
Ghi chú thuật ngữ
- G7: Nhóm bảy nền kinh tế phát triển hàng đầu thế giới, gồm Mỹ, Anh, Pháp, Đức, Ý, Nhật và Canada.
- Fable 5 và Mythos 5: Hai mô hình AI mới nhất của Anthropic, bị chặn xuất khẩu theo lệnh chính quyền Trump sau khi Amazon báo cáo lỗ hổng bảo mật.
- Đối tác tin cậy (trusted partners): Khuôn khổ đang được bàn tại G7, cho phép các nước ngoài Mỹ tiếp cận mô hình AI tiên tiến với điều kiện dùng để tăng cường phòng vệ.
- API: Giao diện cho phép phần mềm của một tổ chức kết nối và gọi trực tiếp đến mô hình AI của nhà cung cấp.
2. Chỉ 16% người Mỹ tin AI sẽ có tác động tốt cho xã hội, dù mức độ dùng chatbot tăng lên 44%
Ngày 17/6, Pew Research Center (trung tâm khảo sát xã hội uy tín của Mỹ) công bố khảo sát 5.119 người Mỹ trưởng thành về AI. Trong đó, chỉ 16% tin AI sẽ có tác động tích cực lên xã hội trong 20 năm tới, trong khi khoảng 40% đánh giá AI tác động tiêu cực. Hai con số sau cũng đáng chú ý: 67% không tin chính phủ Mỹ sẽ điều tiết AI một cách có ý nghĩa, và 59% không tin các công ty sẽ phát triển AI một cách an toàn.
Nhóm bi quan nhất là người trẻ dưới 30 tuổi: chỉ 14% nhóm này tin AI sẽ có tác động tích cực lên xã hội. Khoảng 51% cho rằng AI sẽ khiến thông tin cá nhân của họ kém an toàn hơn; chỉ 3% tin điều ngược lại. Khoảng 63% cho rằng AI đang phát triển quá nhanh; trong khi 2% nói quá chậm.
Điều đáng lưu ý: tỷ lệ người Mỹ dùng chatbot AI đã tăng từ một phần ba (33%) năm 2024 lên 44% năm 2026. Đồng thời, 44% người trưởng thành nay nói họ dùng ChatGPT, tăng hơn gấp đôi so với năm 2023. Như vậy, mức độ ứng dụng tăng, nhưng niềm tin không theo kịp. Đây là khoảng cách mà bất kỳ doanh nghiệp triển khai AI hướng đến người dùng cần cân nhắc nghiêm túc.
Nguồn: TechCrunch / Pew Research Center
Ghi chú thuật ngữ
- Pew Research Center: Trung tâm nghiên cứu phi đảng phái của Mỹ, chuyên khảo sát dư luận và xu hướng xã hội.
- Chatbot: Công cụ AI trò chuyện bằng ngôn ngữ tự nhiên, như ChatGPT, Gemini hay Copilot.
3. DOJ dùng lý do an ninh quốc gia để bảo vệ tua-bin khí của xAI trước kiện cáo môi trường
Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) vừa đệ đơn can thiệp vào vụ kiện của NAACP (tổ chức dân quyền của người Mỹ gốc Phi) nhắm vào xAI, yêu cầu tòa án liên bang bác bỏ khiếu nại. Vụ kiện liên quan đến việc xAI vận hành các tua-bin khí chưa được cấp phép tại cơ sở Colossus 2 ở Southaven, Mississippi, gây lo ngại về khí thải. DOJ lập luận rằng đóng cửa cơ sở này sẽ đe dọa an ninh quốc gia, kinh tế và năng lượng của nước Mỹ.
Câu chuyện trở nên đáng chú ý khi Cameron Stanley, Giám đốc Kỹ thuật số và AI của Bộ Quốc phòng Mỹ, xác nhận Grok là một trong bốn mô hình AI đang hỗ trợ các hoạt động quân sự thiết yếu trên mạng lưới phân loại Mật và Tuyệt mật, bao gồm các cuộc không kích gần đây nhắm vào Iran.
Phía nguyên đơn dẫn số liệu của Trung tâm Luật Môi trường miền Nam: số tua-bin tại Colossus 2 đã tăng từ 27 lên 57 kể từ tháng 4, đẩy lượng phát thải nitơ oxit tăng 111%. Đây là gốc rễ của vụ kiện môi trường.
Ý nghĩa lớn nhất không nằm ở vụ kiện môi trường; mà nằm ở câu chuyện hạ tầng AI đã chính thức trở thành tài sản quân sự thiết yếu, được ưu tiên hơn quy định môi trường liên bang. Ranh giới giữa công ty AI thương mại và nhà thầu quốc phòng đang mờ dần rất nhanh.
Nguồn: The Decoder
Ghi chú thuật ngữ
- DOJ: Bộ Tư pháp Mỹ (Department of Justice).
- NAACP: Tổ chức dân quyền lâu đời của người Mỹ gốc Phi, đứng đơn kiện trong vụ việc.
- Colossus 2: Trung tâm dữ liệu AI thế hệ hai của xAI, đặt tại Southaven, Mississippi.
Bài viết của đội ngũ ZTO Labs, chuyên đào tạo và nghiên cứu AI tại Việt Nam.
